[NCKH] THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI CÓ YẾU TỐ THƯƠNG MẠI THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Tác giả: LS. TS. Đặng Thị Thu Huyền

Đặt vấn đề: Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB), nền kinh tế số toàn cầu ngày càng phát triển nhanh, tác động mạnh đến lĩnh vực bất động sản Việt Nam. Sự phát triển này không chỉ thu hút các nhà đầu tư trong nước, mà còn hấp dẫn dòng vốn đầu tư nước ngoài, đặc biệt là các dự án khu đô thị, khu công nghiệp, khu nghỉ dưỡng, nhà ở thương mại, văn phòng cho thuê… Cùng với sự phát triển đó, các tranh chấp phát sinh ngày càng đa dạng, phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp lý khác nhau như: dân sự, thương mại, đầu tư, xây dựng, tài chính, ngân hàng, quản lý vận hành… Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc giải quyết tranh chấp đất đai có yếu tố thương mại đòi hỏi phương thức tiếp cận hiện đại, hiệu quả. Luật Đất đai năm 2024 đánh dấu bước đột phá khi lần đầu tiên công nhận thẩm quyền của trọng tài thương mại trong giải quyết tranh chấp đất đai phát sinh từ hoạt động thương mại. Theo quy định tại khoản 5 Điều 236 Luật Đất đai năm 2024: “tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại liên quan đến đất đai do Tòa án giải quyết… hoặc do Trọng tài thương mại Việt Nam giải quyết theo quy định của pháp luật về trọng tài thương mại”. Đây là sự thay đổi căn
bản so với Luật Đất đai năm 2013 – chỉ quy định tranh chấp đất đai chủ yếu thuộc thẩm quyền của Tòa án hoặc Ủy ban nhân dân các cấp, không đề cập đến trọng tài thương mại. So với Luật Trọng tài thương mại năm 2010, quy định mới đã mở rộng phạm vi thẩm quyền giải quyết các tranh chấp
của trọng tài, từ các tranh chấp thuần túy thương mại sang tranh chấp đất đai có yếu tố thương mại” mà trước đây còn nhiều vướng mắc trong thực tiễn.
Sự thay đổi này giúp các bên gia tăng lựa chọn các phương thức giải quyết tranh chấp, phù hợp với xu thế hội nhập, bảo đảm quyền tự do thỏa thuận và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp.

Tạp chí: Dân chủ và Pháp luật